Blago skriveno u depou


“Novosti” u šetnji kroz riznicu Narodnog muzeja u Beogradu, smeštenu u depou. Uz stalnu postavku, čuvaju se i dela sasvim nepoznata javnosti

Kustos Ljubica Miljković sa delom skrivenog blaga –
Foto Z. Jovanović

Duboko pod zemljom zdanja na Trgu republike već 17 godina paučina ispletena od nemara nadležnih, pokriva najvrednije umetničko nacionalno blago. Od kako je 1995. u Narodnom muzeju skinuta stalna postavka, do danas se čeka rekonstrukcija ove velike nacionalne kulturne institucije. U tom dugom umetničkom vakuumu stasale su mnoge generacije i odrasle bez pojma o svojim civilizacijskim korenima. Tek povremeno se dogodi da nešto od vrednog blaga – sakupljenog od vinčanske kulture, preko Rima i srednjeg veka, do modernog doba – “proviri” iz trezora nekadašnje banke, danas muzejskog depoa.

Dugim hodnicima koji se račvaju ovim podzemnim lavirintom kreću se isključivo stručnjaci, kustosi Muzeja, do “svojih” zbirki. Ekipa “Novosti”, zahvaljujući ljubaznosti Bojane Borić Brešković, v.d. direktora Narodnog muzeja, uspela je da im se pridruži.

A tek pogled u depo otkriva svu raskoš ove riznice: pored stalne postavke u kojoj su bila isključivo izložena remek-dela, ovde se čuvaju i one ne manje bitne a neizlagane vrednosti koje su ugrađene u temelj srpske kulture.

Poštujući savet nekadašnjeg direktora Muzeja, čuvenog istoričara umetnosti Lazara Trifunovića da najpre treba upoznati svoje vreme, obilazimo dela nastala u 20. veku.

Među bezmalo tri hiljade slika iz ovog perioda, čuvaju se i ona sa prvog otkupa iz 1904. sa Prve jugoslovenske izložbe. Neka nikada nisu izlagana, a među njima su i najznačajniji radovi umetnika iz danas bivših republika Jugoslavije.

Kustos Ljubica Miljković, samostalni stručni saradnik Narodnog muzeja, skreće nam pažnju na sliku Nadežde Petrović baš sa te Prve jugoslovenske izložbe, pa na Šumanovićevu “Berbu” iz 1922, “Veliki ženski akt” Bete Vukanović sa izložbe u Sofiji iz 1906. Monumentalno platno, “Oslobođenje” Toneta Kralja nastalo 1936. kao odgovor na konkurs raspisan za fresku u velikoj sali Doma Skupštine Srbije, nikad, kako saznajemo, nije bilo pred publikom u Srbiji. Dva koraka dalje na poleđini jedne od kultnih “Mrtvih priroda” Mila Milunovića iz 1936, koja je nekad stajala u stalnoj postavci otkrivamo njegovu skicu na istu temu, za isto mesto…

Kraljevo “Oslobođenje”, međutim, videla je berlinska publika 2004. na izložbi posvećenoj devedesetogodišnjici od početka Prvog svetskog rata, u Nemačkom istorijskom muzeju. Tu je i javnosti nepoznat portret Milovana Đilasa koji je uradio Moša Pijade, kao i portret Eriha Šlomovića, postavljen uz Đilasov.

Depo je na zanimljiv način zatvorio krug poznanstva Pijade i Šlomovića: Renoarov crtež koji je Erih poklonio Moši kao revanš za portret, Pijade je kasnije poklonio Narodnom muzeju.

MRTVA PRIRODA POD KUPOLOM Kad je nedavno raščišćavana kupola nad glavnim ulazom, radnici su otkrili neobičan ram – izuzetno uzak, a visok. Stručno oko Ljubice Miljković ubrzo je otkrilo da je to bio ram za Milunovićevu “Mrtvu priroda sa ribama” koja nije izlagana od 1938. kad su je videli jedino posetioci Venecijanskog bijenala! Na poleđini slike još su etikete o plaćenim taksama, etiketa galerije „Klober“ koja je zastupala Mila Milunovića.

Ni pejzaž Jurice Ribara iz 1937. nikad nije bio pred publikom, kao ni “Jesenji zraci” Pere Počeka iz 1908, prvog crnogorskog školovanog slikara, koga je u Napulju školovala italijanska kraljica Jelena.

U tami depoa za skulpturu Narodnog muzeja u Beogradu čuva se oko 900 skulptura od oko 150 umetnika. Neke su pisale srpsku istoriju, druge najavljivale nove evropske umetničke vetrove. Najstarija skulptura je iz 1877. “Portret generala Horvatovića” Petra Ubavkića, ali prva koju je Muzej nabavio bila je, takođe Ubavkićeva, dva metra visoka “Mati Srbija” ili “Za otadžbinu”. Tokom Prvog svetskog rata, kad su austrijske granate pale na Narodni muzej, obe su uništene, kao i “Prelja” Đorđa Jovanovića, Meštrovićeva “Na groblju mrtvih ideala”… Jedna od retkih “preživelih” je “Ribar” Simeona Roksandića koja, odlivena u bronzi, krasi danas Kalemegdan.

Među originalima u gipsu sa kojih se može skinuti bronzani odlivak – dragocenosti: od Meštrovićevog “Pobednika” i vrata mauzoleja Petrinović u Supetru na Braču Tome Rosandića, do jedne od najvrednijih evropskih skulptura, Majolovog “Mediterana”! Duboko pod zemljom u samom centru prestonice su i “Glave Turaka” Tome Rosandića koje, osim onih koji zalaze u depo, niko nije video. One su privukle pažnju svetske kritike i publike 1911. kad su jedino i bile izložene u paviljonu Srbije na svetskoj izložbi u Rimu. Pripadaju tzv. “Kosovskom ciklusu” kao i Meštrovićeve skulpture koje su mu donele svetsku slavu i mogućnost da izlaže u londonskom Muzeju Viktorije i Alberta. Bezmao sedam decenija niko nije video sjajan portret kralja Petra Prvog, delo Rudolfa Valdeca…

U depo jedne od arheoloških zbirki uvodi nas Aleksandar Đorđević. Tu zatičemo tek prispelu carinsku zaplenu keltskog oružja, koplja, mačeve… Jedan od najlepših primeraka, položen u grob sa vlasnikom, ritualno savijen da ga nikad niko ponovo ne bi upotrebio…

 

NEPOSTOJEĆA ZBIRKA

IAKO se često pominje zbirka kneza Pavla, tu zbirku, kako ističe Ljubica Miljković, Narodni muzej nema!

– Činjenica je da je kralj Aleksandar Karađorđević uveo praksu da se slike otkupljuju za Narodni muzej. Otkupljivane su slike sa Prolećne izložbe koja je bila jugoslovenskog karaktera. Kako je kralj, a potom knez obezbeđivao sredstva, to ne znam, ali ono što je otkupljivano za vreme kralja – nije isticano kao zbirka kralja Aleksandra. Među tim otkupima je i ova izvanredna “Odaliska” ili tačnije “Bula” Mila Milunovića. To što je kralj uveo kao praksu a posle nastavio knez – od 1936. se knjiži kao zbirka kneza Pavla koja to ni po čemu nije! Slike su nabavljali muzejski stručnjaci zajedno sa članovima koje je delegiralo Ministarstvo prosvete.

IZVOR: Vecernje Novosti

Published by

Admin

profesor Darko Lazic