Izložba povodom 100 godina od rođenja Bore Baruha


„Svet se prelamao u zamagljenom kristalu njegove umetnosti. Umetnik i borac, živeo je kratko i mučno, ali intenzivno. Nije bio iz roda slikara koji se povlače u usamljenost svojih ateljea i u tajanstveni mrak svog krvotoka da bi s fanatičnom upornošću stvorili nov, do tada nepoznati svet oblika, linija i boja, ne interesujući se za društvenu stranu života…

Glavna slika „Zatvorenici“, 1940.

Osnovni rezultati do kojih je slikarstvo došlo bili su mu dovoljni da pomoću njih, lično ih doživljavajući, saopšti ono što je ljudima odvajkada blisko: ljubav prema prirodi, čoveku i njegovoj slobodi. Ukratko, Baruh nije bio revolucionar kao umetnik već kao čovek.“
Ovako je o Bori Baruhu, čija se izložba može videti u Galeriji RTS, pisao Miodrag B. Protić.
Kao umetnika, Boru Baruha su privlačili motivi pariskih ulica, Sene, mostova, fabrika i, naravno, zatvora jer je i sam više puta hapšen kao član Komunističke partije u vreme kada je ona bila ideologija boljitka i napretka. Oduševljen dometima Monea, Pisaroa, Sislea i Sezana, počeo je kao impresionista, da bi postao kolorista pod plaštom beogradskog intimizma, odnosno poetskog realizma, s dozom sete zbog prolaznosti života. Baruhovi enterijeri, mrtve prirode, pejzaži, vedute, portreti i autoportreti (oko 200 slika i isto toliko crteža) danas se čuvaju u fundusima beogradskog Narodnog muzeja, Muzeja savremene umetnosti, Jevrejskog istorijskog muzeja, Muzeja grada Beograda, Istorijskog muzeja Srbije, Muzeja umetnosti Ein Harod u Izraelu…

 

„Pariz“, 1936.

Borina biografija je zaista mučna. Hapšenja, skrivanja, odlazak u partizane, da bi pošto je zarobljen skončao život pred streljačkim strojem u Jajincima.
– Iako je, kako piše Aleksa Čelebonović, kao čovek bio moralno spreman da žrtvuje svoj intimni život za ljubav prema čovečanstvu, kao umetnik je voleo i poštovao svoje najintimnije okruženje i upravo takvim delima postigao najviše – ističe Miljkovićeva, koja je postavku zasnovala na tri hronološke celine: period od 1932. do odlaska Baruha u Pariz, zatim njegove godine u Parizu od 1935. do 1938. i drugi beogradski period.
Cenjen kao jedan od predratnih komunista među umetnicima, s padom komunizma je skrajnut. Prošle su godine dok u njegovom slikarskom opusu nije prepoznat veliki talenat, kojem buran i kratak život nije dao da se u celini iskaže. Bezbrižno dorćolsko detinjstvo Bore Baruha, sefardskog Jevrejina, prekidaju ratni dani 1914. godine. Otac Ilija zatvara krojačku radnju i odlazi sa srpskom vojskom u rat, dok majka Bulina sa decom, Borom, Isidorom i Josifom, i roditeljima odlazi u bugarski grad Vidin.

„Autoportret s naočarima“, 1939.

Po završetku Prvog svetskog rata, vraćaju se u Beograd, a na mestu svog nekadašnjeg doma nalaze zgarište. Odlazak u Požarevac bio je privremeni spas za porodicu, koja se zatim seli u Niš. Nakon položene velike mature vraća se u rodni grad i upisuje prava. Vrlo kratko radi kao mladi advokatski pravnik, jer se u potpunosti posvećuje umetnosti, i već 1933. prvi put javno izlaže. Jevrejska opština ima sluha za njegov talenat i dodeljuje mu atelje, a potom i stipendiju za školovanje u Parizu. Zbog političkog angažovanja, Bora je iz Francuske depertovan u otadžbinu i mesec dana je proveo u logoru Glavnjača. U Beogradu je više puta hapšen. Od januara do maja 1940. tamnovao je u bilećkom zatvoru i u teškim uslovima uradio ciklus skica i crteža „Život u logoru“. S prisilnog rada u Smederevu pobegao je 1941. u partizane. Sledeće godine zarobili su ga četnici i predali ga nemačkoj okupatorskoj vlasti, koja ga je pogubila.
Stvaralaštvo Bore Baruha, kako ga danas vide stručnjaci, „manje se vezuje za socijalnu umetnost, bez obzira na njegovo nepokolebljivo političko opredeljenje“. Ipak, koliko god u slikarstvu ostao građanski umetnik, u crtežima tušem, mastilom i olovkom (čak i na komadićima papira) bio je svedok strahota poput reportera koji ostavlja trag pokolenjima. Za nauk!

 

Bora Baruh

  • U Parizu učio kod slikara i pedagoga Ozanfana i Lota.
  • Uključio se u KP Jugoslavije i KP Francuske.
  • Izlagao na Svetskoj izložbi u Parizu 1937, zatim u salonu „Tuileries“, galerijama „Niveau“, „Carmina“, „Galerie de Paris“.
  • Za života dva puta izlagao samostalno u otadžbini, u Beogradu (Inženjerski dom, 1938) i Zagrebu (Galerija „Urlich“, 1939).
  • Nosilac je Parizanske spomenice 1941. godine.
  • Odlikovan Ordenom zasluga za narod prvog reda 1945.
  • Velika komemorativna izložba Bore Baruha 1951. u Paviljonu „Cvijeti Zuzorić“ na Kalemegdanu.
  • Retrospekiva Baruhovih 88 dela 2002. u Narodnom muzeju.

Izvor: www.blic.rs

Published by

Admin

profesor Darko Lazic